Wcześniejsza spłata kredytu – czy bank zwraca prowizję?

Czym jest wcześniejsza spłata kredytu?

Wcześniejsza spłata kredytu to sytuacja, w której kredytobiorca reguluje swoje zobowiązanie (w całości lub w części) przed terminem wskazanym w umowie kredytowej. Możliwość wcześniejszej spłaty oraz zasady jej rozliczenia wynikają bezpośrednio z umowy zawartej z bankiem, ale także z przepisów prawa. Kluczowe regulacje znajdują się w:

• Ustawie o kredycie konsumenckim z 12 maja 2011 roku,
• Ustawie o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami z 23 marca 2017 roku.

Podstawa prawna wcześniejszej spłaty kredytu

Banki w Polsce nie posiadają prawa do uzależnienia wcześniejszej spłaty kredytu od poinformowania go przez kredytobiorcę. Instytucja bankowa ma obowiązek rozliczenia się z konsumentem w czasie 14 dni od momentu przedterminowej spłaty kredytu. Powyższe zasady dotyczą kredytu konsumenckiego, gdzie:

• został on udzielony kredytobiorcy o statusie konsumenta,
• kredytobiorca otrzymał finansowanie na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą,
• kwota kredytu nie przekracza ustawowej sumy 255 550 zł,
• finansowanie udzielono odpłatnie.

Wcześniejsza spłata kredytu a umowy kredytowe sprzed 18 grudnia 2011 roku

W przypadku umów kredytowych zawartych przed 18 grudnia 2011 roku obowiązują odmienne zasady dotyczące wcześniejszej spłaty. Konsument może przedterminowo uregulować takie zobowiązanie, np. kredyt gotówkowy, a bank nie ma prawa pobierać z tego tytułu prowizji. Wynika to z art. 8 ust. 1 i 3 ustawy z 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2001 nr 100 poz. 1081 ze zm.), który obejmuje wyłącznie umowy zawarte przed tą datą. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności, ponieważ spłata musi nastąpić zgodnie z harmonogramem określonym w umowie, a kredytobiorca ma obowiązek poinformować bank o zamiarze wcześniejszej spłaty, najpóźniej 3 dni przed jej dokonaniem. Po uregulowaniu zobowiązania instytucja finansowa powinna rozliczyć się z klientem w terminie 14 dni.

Bank ma również obowiązek zamieścić w umowie pełną informację o możliwości wcześniejszej spłaty oraz związanych z nią opłatach. Jeżeli tego nie zrobi, zastosowanie ma tzw. sankcja darmowego kredytu. Zgodnie z art. 15 ust. 1 starej ustawy kredytobiorca może wówczas spłacić zobowiązanie bez odsetek i innych kosztów, z wyjątkiem kosztów ubezpieczenia kredytu oraz jego zabezpieczenia.

Jakie rodzaje kredytów można spłacić wcześniej?

Wcześniejsza spłata może dotyczyć każdego rodzaju kredytu konsumenckiego, zarówno krótkoterminowego, jak i wieloletniego, w tym m.in.:

• kredytu hipotecznego,
• kredytu gotówkowego,
• kredytu celowego,
• pożyczki ratalnej udzielanej przez instytucje pozabankowe.

Jak działa wcześniejsza spłata kredytu gotówkowego?

Podpisując umowę kredytową, akceptujesz harmonogram spłaty ustalony przez bank. To na jego podstawie wyliczane są raty, odsetki oraz pozostałe koszty finansowania. Przepisy przewidują jednak możliwość skrócenia okresu kredytowania, czyli spłaty długu wcześniej, niż wynika to z umowy. Wcześniejsza spłata może przybrać dwie formy:

1. całkowita spłata kredytu – jednorazowe uregulowanie całego pozostałego zadłużenia wraz z kosztami,
2. częściowa nadpłata – wpłata wyższej kwoty niż rata, jednorazowo lub cyklicznie, co przyspiesza spłatę, ale nie zamyka kredytu od razu.

W żadnym z tych przypadków nie musisz wcześniej informować banku o zamiarze wcześniejszej spłaty. Kwota zwrotu jest obliczana proporcjonalnie do okresu, o jaki skrócono czas obowiązywania umowy. Bank dzieli całkowite koszty finansowania przez liczbę dni trwania kredytu, a następnie zwraca tę część, która przypada na niewykorzystany okres.

Jak działa wcześniejsza spłata kredytu hipotecznego?

Do 22 lipca 2017 roku banki miały szeroką swobodę w ustalaniu zasad i wysokości prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu hipotecznego. Sytuacja zmieniła się wraz z wejściem w życie ustawy z 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami. Przepisy te ograniczyły możliwość pobierania opłat za przedterminową spłatę i wprowadziły jednolite zasady dla wszystkich banków.

Obecnie instytucje finansowe mogą naliczać prowizję wyłącznie przez pierwsze trzy lata spłaty kredytu. Jej wysokość nie może przekroczyć 3% wartości spłacanej kwoty ani przewyższać odsetek, które naliczałyby się w ciągu kolejnych 12 miesięcy. Po upływie trzech lat wcześniejsza spłata jest całkowicie bezpłatna.

Jako kredytobiorca możesz skrócić okres kredytowania na dwa sposoby:

1. nadpłacając kredyt — czyli wpłacając kwotę wyższą niż miesięczna rata,
2. spłacając całość pozostałego zadłużenia przed terminem.

Spłaciłeś hipotekę wcześniej i rozważasz kolejne finansowanie? Sprawdź aktualne oferty w naszym rankingu kredytów gotówkowych lub rankingu kredytów hipotecznych.

Czy wcześniejsza spłata kredytu się opłaca?

Wcześniejsza spłata kredytu w większości przypadków jest finansowo bardzo opłacalna. Szybsze uregulowanie kapitału ogranicza czas naliczania odsetek, co automatycznie obniża całkowity koszt zobowiązania. Dodatkowo, jako kredytobiorca możesz liczyć na zwrot części kosztów poniesionych przy zawarciu umowy lub w trakcie spłaty. Wysokość zwrotu zależy od rodzaju kredytu, momentu spłaty oraz zakresu kosztów podlegających proporcjonalnemu rozliczeniu. Warto jednak pamiętać, że poszczególne banki stosują różne zasady dotyczące wcześniejszej spłaty. W niektórych umowach mogą pojawić się opłaty, obowiązujące w pierwszych latach kredytowania lub ograniczenia dotyczące nadpłat. Przed podpisaniem umowy, należy więc dokładnie przeanalizować zapisy dotyczące wcześniejszej spłaty, aby uniknąć dodatkowych kosztów i formalnych utrudnień.

Warto również pamiętać, że wcześniejsze uregulowanie długu pozytywnie wpływa na zdolność kredytową oraz scoring BIK. Lepsza historia spłat zwiększa szanse na uzyskanie kolejnego finansowania na korzystniejszych warunkach.

Opłaty za wcześniejszą spłatę kredytu

Przy każdym kredycie konsumenckim kluczowe jest dokładne przeanalizowanie umowy, ponieważ to ona określa zasady wcześniejszej spłaty. Jeszcze kilka lat temu banki często pobierały dodatkowe opłaty za uregulowanie zobowiązania przed terminem, jednak obecnie przepisy są znacznie bardziej korzystne dla klientów. Większość banków nie nalicza już prowizji za wcześniejszą spłatę, o ile kredyt jest spłacany od kilku lat. W umowach nadal mogą jednak pojawiać się zapisy wymagające utrzymania kredytu przez określony minimalny okres, najczęściej od 1 do 3 lat. Po jego upływie wcześniejsza spłata jest zazwyczaj bezpłatna. Warto również sprawdzić, jak dana instytucja podchodzi do nadpłat. Klient ma prawo obniżać raty lub skracać okres kredytowania, jednak niektóre banki wprowadzają dodatkowe formalności, przykładowo, w PKO BP skrócenie okresu spłaty wymaga podpisania płatnego aneksu do umowy.

Jak otrzymać zwrot prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu?

Aby otrzymać zwrot prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu, należy złożyć wniosek do banku. Większość banków dokonuje rozliczenia automatycznie, jednak najczęściej wymagane jest pisemne wystąpienie o wyliczenie zwrotu proporcjonalnego do skróconego okresu kredytowania. Wniosek powinien zawierać:

• imię i nazwisko kredytobiorcy,
• dane dotyczące spłaconego kredytu,
• informację o preferowanej formie zwrotu,
• powołanie na orzeczenie TSUE C‑383/18 oraz art. 49 Ustawy o kredycie konsumenckim.

Dokument można złożyć osobiście lub przesłać w formie akceptowanej przez bank, np. listem poleconym. Instytucja ma 30 dni na udzielenie odpowiedzi, zgodnie z przepisami dotyczącymi rozpatrywania reklamacji.

Czy bank musi zwrócić prowizję za wcześniejszą spłatę kredytu?

W związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z września 2019 r. konsument ma prawo do proporcjonalnego obniżenia kosztów kredytu w przypadku jego wcześniejszej spłaty. Obejmuje to wszystkie opłaty związane z finansowaniem: prowizję, odsetki oraz inne koszty, nawet jeśli zostały pobrane z góry przy podpisaniu umowy. Obowiązek zwrotu części kosztów wynika również z Ustawy o kredycie hipotecznym z 2017 r. W przypadku wcześniejszej spłaty kredytu hipotecznego całkowity koszt finansowania musi zostać pomniejszony o odsetki i inne opłaty przypadające na okres po spłacie, nawet jeśli klient uiścił je wcześniej (art. 39 ust. 1).

Co, jeśli bank nie chce zwrócić prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu terminem?

Wcześniejsza spłata kredytu nie zawsze jest korzystna dla banku, dlatego zdarzają się sytuacje, w których instytucja finansowa kwestionuje obowiązek zwrotu części kosztów. Problemy te pojawiają się mimo jednoznacznych regulacji prawnych, które nakładają na bank obowiązek proporcjonalnego rozliczenia opłat. Jeżeli bank odmawia zwrotu lub przewleka postępowanie, kredytobiorca może złożyć reklamację oraz wystąpić o opinię do Rzecznika Finansowego lub UOKiK. Obie instytucje wielokrotnie podkreślały, że prawo do proporcjonalnego zwrotu kosztów jest bezsporne, co znacząco wzmacnia pozycję klienta.

Warto pamiętać: część banków dokonuje zwrotu automatycznie wyłącznie wtedy, gdy spłata nastąpiła po 11 września 2019 r., czyli po wejściu w życie kluczowego orzeczenia TSUE. W pozostałych przypadkach konieczne może być samodzielne złożenie wniosku i oczekiwanie na jego rozpatrzenie.

Jaki zwrot prowizji przy wcześniejszej spłacie kredytu?

Bank może przewidzieć w umowie pobranie prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu, jednak nie jest to obowiązek, a jedynie możliwość wynikająca z przepisów. Opłata ta nie występuje w każdym przypadku, a jej naliczenie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy spełnione są określone warunki ustawowe.

Prowizja może zostać pobrana, jeśli:

• kredyt spłacany jest w okresie obowiązywania stałej stopy procentowej, oraz
• kwota spłaconego kapitału w ciągu kolejnych 12 miesięcy przekracza trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw (wartość ogłasza Prezes GUS).

Ustawa określa również maksymalną wysokość prowizji. Nie może ona przekroczyć:

• 1% spłacanej części kredytu — jeśli do końca okresu kredytowania pozostało więcej niż 12 miesięcy,
• 0,5% spłacanej części kredytu — jeśli pozostały okres jest krótszy niż rok.

Prowizja nie może być wyższa niż:

• odsetki, które naliczałyby się od spłacanej kwoty do końca umowy,
• rzeczywiste koszty poniesione przez kredytodawcę w związku z wcześniejszą spłatą.

W niektórych sytuacjach bank w ogóle nie ma prawa pobrać prowizji. Dotyczy to m.in. kredytów udzielonych w rachunku oszczędnościowo‑rozliczeniowym oraz przypadków, w których spłata następuje z polisy ubezpieczeniowej stanowiącej zabezpieczenie kredytu.

Jak samemu wyliczyć kwotę zwrotu?

Jeśli masz wątpliwości, czy bank prawidłowo obliczył należny zwrot, możesz skorzystać z pomocy doradcy kredytowego lub samodzielnie wyliczyć kwotę zwrotu. Najprostszym sposobem, jest użycie kalkulatora zwrotu kosztów kredytu rekomendowanego przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Narzędzie jest dostępne na stronie UOKiK i pozwala szybko oszacować kwotę, która powinna zostać zwrócona po wcześniejszej spłacie.

Aby otrzymać wynik, wystarczy wprowadzić podstawowe dane:

• łączną wysokość kosztów pozaodsetkowych,
• datę uruchomienia kredytu,
• planowaną datę spłaty ostatniej raty,
• rzeczywistą datę wcześniejszej spłaty.

Na tej podstawie system obliczy proporcjonalny zwrot kosztów, uwzględniając skrócony okres obowiązywania umowy.

Przedawnienie zwrotu za wcześniejszą spłatę zobowiązania

Polskie przepisy precyzują, przez jaki okres można ubiegać się o zwrot kosztów po wcześniejszej spłacie kredytu. Kluczowe znaczenie ma nowelizacja Kodeksu cywilnego dotycząca terminów przedawnienia roszczeń wynikających z umów kredytowych. W przypadku zobowiązań spłaconych do 8 lipca 2018 r. roszczenie o zwrot kosztów przedawnia się po 10 latach. Dla umów uregulowanych od 9 lipca 2018 r. obowiązuje krótszy, 6‑letni termin przedawnienia. Okres ten liczy się od dnia faktycznej wcześniejszej spłaty kredytu, a nie od daty zawarcia umowy. Z praktycznego punktu widzenia najlepiej złożyć wniosek o zwrot jak najszybciej, aby uniknąć ryzyka upływu terminu przedawnienia.