Open banking – jak działa otwarta bankowość?

Czym jest open banking?

Open banking to polityka tzw. otwartej bankowości, w ramach której banki udostępniają licencjonowanym podmiotom trzecim dostęp do wybranych danych i usług poprzez bezpieczne interfejsy API. Rozwiązanie to umożliwia tworzenie nowoczesnych usług finansowych opartych na realnych danych bankowych użytkownika, oczywiście wyłącznie za jego zgodą.

Open banking został wprowadzony na terenie Unii Europejskiej w ramach dyrektywy PSD2 (Payment Services Directive 2). Regulacja ta ujednoliciła zasady funkcjonowania usług płatniczych, podniosła standardy bezpieczeństwa w bankowości, poprawiła jakość obsługi klienta oraz zwiększyła konkurencyjność na rynku usług finansowych.

Otwarta bankowość w Polsce

Model otwartej bankowości funkcjonuje w Polsce od 2019 roku i od tego czasu znacząco zmienił sposób korzystania z usług finansowych. Dzięki ujednoliconym standardom API użytkownicy mogą zarządzać rachunkami z różnych banków w jednej aplikacji, a procesy takie jak weryfikacja tożsamości na portalach pożyczkowych stały się szybsze, prostsze i bezpieczniejsze.

Jak działa otwarta bankowość?

Otwarta bankowość działa na zasadzie otwarcia dostępu do danych i usług finansowych klientów dla firm trzecich, zawsze za ich zgodą i przy zachowaniu wysokich standardów bezpieczeństwa. Dzięki API podmioty mogą tworzyć rozwiązania, które automatyzują operacje bankowe lub wykorzystują dane z konta do realizacji określonych usług. Najczęściej współpracują one ze sklepami internetowymi, pożyczkodawcami czy innymi platformami finansowymi. Aby skorzystać z ich funkcji, użytkownik loguje się do konta bankowego poprzez zewnętrzną aplikację i udziela jej jednorazowego upoważnienia do pobrania niezbędnych informacji.

Przykładem otwartej bankowości, są narzędzia uwierzytelniające, jak Kontomatik czy Instantor, które umożliwiają szybkie logowanie do banku w celu potwierdzenia tożsamości oraz przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej na podstawie danych z rachunku.

Czym jest interfejs API?

Interfejs API (Application Programming Interface) to zestaw zasad, protokołów i narzędzi, które umożliwiają licencjonowanym firmom trzecim bezpieczne połączenie z systemami banku oraz pobieranie określonych danych klienta, wyłącznie w zakresie, na jaki wyrazi on zgodę.

API nie jest rozwiązaniem stworzonym wyłącznie na potrzeby otwartej bankowości. Wiele programów wykorzystuje różne systemy API, aby umożliwić aplikacjom i komputerom wymianę informacji między sobą. Banki od lat korzystały z API wewnętrznie, jednak dopiero dyrektywa PSD2 zobowiązała je do udostępnienia odpowiednich interfejsów zewnętrznym, licencjonowanym podmiotom.

API pełni rolę mostu łączącego system bankowy z aplikacjami, które muszą pobrać dane lub wykonać określoną operację. Dzięki API możliwe jest tworzenie usług, które pobierają informacje o rachunku czy historii transakcji bezpośrednio z banku. Ułatwia to m.in. potwierdzanie tożsamości, analizę sytuacji finansowej, automatyzację płatności oraz szybkie przetwarzanie transakcji w zewnętrznych aplikacjach.

Najważniejsze usługi i informacje udostępniane w ramach otwartej bankowości

W ramach otwartej bankowości udostępniane są trzy główne typy informacji i usług, które umożliwiają tworzenie nowoczesnych, zautomatyzowanych rozwiązań finansowych:

1. AIS – Account Information Service, czyli dostęp do informacji o rachunkach bankowych, historii transakcji i saldach.
2. PIS – Payment Initiation Service, czyli inicjowanie płatności w imieniu użytkownika, np. podczas zakupów online. Z tej usługi korzystają m.in. popularne systemy płatności.
3. CAF – Confirmation of the Availability of Funds, czyli potwierdzenie dostępności środków na rachunku przed realizacją transakcji, co pozwala sklepom zweryfikować, czy klient może dokonać zakupu.

Otwarta bankowość wprowadziła szereg usług, które realnie ułatwiają zarządzanie finansami zarówno osobom prywatnym, jak i przedsiębiorcom. Jedną z najważniejszych jest agregacja rachunków (AIS), umożliwiająca zebranie danych o kontach, kartach, kredytach czy lokatach z różnych banków w jednym miejscu. Dzięki temu użytkownik może wygodnie monitorować historię transakcji, analizować wydatki, planować budżet czy korzystać z narzędzi analitycznych oferowanych przez aplikacje fintech.

Dla firm otwarta bankowość umożliwia, m.in. automatyzację procesów księgowych, łatwiejsze zarządzanie płynnością finansową oraz szybsze uzgadnianie transakcji. Rozwój usług PIS umożliwia z kolei natychmiastowe płatności międzybankowe, a integracje z systemami finansowo‑księgowymi ograniczają liczbę błędów i usprawniają rozliczenia.

Coraz większą popularność zyskują również narzędzia oparte na API, czyli aplikacje do fakturowania czy systemy płatności dla mikroprzedsiębiorców i freelancerów. Dzięki nim regulowanie zobowiązań staje się szybkie, wygodne i dostępne o każdej porze.

Czego wymaga udostępnianie danych w bankowości internetowej?

Udostępnienie danych w ramach otwartej bankowości wymaga, aby klient uwierzytelnił serwis do przeprowadzenia operacji na jego koncie bankowym. Innymi słowy, należy zalogować się do banku przez interfejs usługi. Kiedy to zrobimy, upoważniamy aplikację do przeprowadzenia operacji w zakresie określonym w regulaminie jej użytkowania. w ten sposób mamy pełną kontrolę nad bezpieczeństwem naszych danych. Bez naszej zgody, nikt nie ma dostępu do naszych informacji!

Udostępnianie danych w ramach otwartej bankowości wymaga, aby klient samodzielnie uwierzytelnił zewnętrzny serwis do wykonania określonych operacji na jego rachunku. Oznacza to konieczność zalogowania się do banku poprzez interfejs danej usługi. Po wykonaniu tego kroku klient udziela aplikacji jednorazowego upoważnienia do pobrania wyłącznie tych informacji, które są niezbędne do realizacji usługi i opisane w jej regulaminie. Zapewnia to pełną kontrolę nad bezpieczeństwem danych, ponieważ bez wyraźnej zgody klienta, żadna firma nie ma dostępu do informacji z jego konta.

Jak korzystać z bankowości otwartej w praktyce?

Większość z nas korzysta z usług opartych na open bankingu, często nie zdając sobie z tego sprawy. Z bankowości otwartej klienci mogą korzystać w ramach aplikacji fintech, narzędzi do zarządzania finansami osobistymi (PFM), agregatorów rachunków czy funkcji dostępnych bezpośrednio w bankowości elektronicznej (np. Moje Finanse, Moje ING czy moduły typu „Zobacz konta z innych banków”). Warto korzystać wyłącznie z usług dostawców posiadających licencję KNF lub status TPP, co zagwarantuje zgodność z PSD2 i wysoki poziom bezpieczeństwa.

Po wybraniu odpowiedniej aplikacji lub platformy użytkownik instaluje narzędzie lub zakłada konto i przechodzi przez proces rejestracji. Zwykle obejmuje on weryfikację tożsamości oraz akceptację zasad przetwarzania danych zgodnie z RODO i PSD2. Kolejnym krokiem jest wskazanie rachunków oraz zakresu danych, które mają zostać udostępnione, może to być saldo, historia transakcji lub możliwość inicjowania płatności. Zakres zgody zależy wyłącznie od użytkownika, a jej ważność jest ograniczona czasowo (najczęściej do 90 dni).

Po udzieleniu zgody, aplikacja otrzymuje dostęp wyłącznie do danych wskazanych przez klienta. Dzięki temu możliwe jest wygodne zarządzanie finansami w jednym miejscu: sprawdzanie sald, analiza wydatków, generowanie raportów, inicjowanie płatności czy wykonywanie przelewów między własnymi rachunkami. W przypadku firm otwarta bankowość umożliwia również automatyczny import danych do systemów księgowych, szybszą weryfikację kontrahentów i usprawnienie procesów rozliczeniowych.

Klient zachowuje pełną kontrolę nad udzielonymi uprawnieniami — w każdej chwili może sprawdzić, które podmioty mają dostęp do jego danych, oraz natychmiast cofnąć zgodę zarówno w aplikacji, jak i w bankowości elektronicznej. Każda nowa aplikacja wymaga osobnej autoryzacji, co zwiększa bezpieczeństwo i pozwala precyzyjnie zarządzać swoim cyfrowym profilem finansowym.

Bezpieczeństwo otwartej bankowości

Otwarta bankowość jest w pełni bezpieczna. Licencjonowani dostawcy TPP nie mogą przetwarzać ani wykorzystywać danych użytkownika bez jego wyraźnej zgody. To klient decyduje, jakie informacje udostępnia i na jak długo, dlatego poziom bezpieczeństwa w dużej mierze zależy również od naszej ostrożności oraz świadomego korzystania z usług online.

Dostawcy zewnętrzni, którzy chcą oferować technologie oparte na open bankingu, muszą w dodatku spełniać rygorystyczne wymogi regulacyjne oraz uzyskać wpis do rejestru prowadzonego przez państwowy organ nadzoru. Aktualną listę licencjonowanych podmiotów można sprawdzić w rejestrze Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EBA), co pozwala łatwo zweryfikować wiarygodność usługodawcy.

Korzyści i ryzyka otwartej bankowości

Otwarta bankowość przynosi szereg korzyści dla konsumentów i rynku finansowego, ale wiąże się również z pewnymi ryzykami, o których warto pamiętać.

Korzyści Open Banking

• Większa kontrola i wygoda – Możliwość agregacji informacji o kontach z różnych banków w jednej aplikacji zewnętrznej (dzięki usłudze AIS), co ułatwia całościowe zarządzanie finansami osobistymi i budżetowanie.
• Nowe, innowacyjne usługi – Powstanie wielu narzędzi i aplikacji oferowanych przez firmy trzecie (TPP), które wykorzystują dane bankowe do świadczenia usług niedostępnych wcześniej w bankach (np. zaawansowane analizy wydatków, automatyczne porównywanie ofert, platformy PFM - Personal Finance Management).
• Łatwiejsze porównywanie i zmiana dostawców – Dostęp do zagregowanych danych ułatwia porównywanie ofert różnych banków i instytucji finansowych, potencjalnie obniżając koszty i ułatwiając zmianę dostawcy usług.
• Szybsze i prostsze procesy – Usługi takie jak AIS (informacja o rachunku) mogą przyspieszyć ocenę zdolności kredytowej przy wnioskowaniu o pożyczkę, a PIS (inicjowanie płatności) oferuje alternatywne, często szybsze metody płatności online.
• Zwiększona konkurencja – Otwarcie rynku dla TPP wymusza na tradycyjnych bankach większą innowacyjność, poprawę jakości usług i potencjalnie obniżenie opłat, aby pozostać konkurencyjnymi.

Ryzyka Open Banking

• Ryzyko bezpieczeństwa danych u TPP – Chociaż samo API bankowe jest bezpieczne, dane udostępnione firmie trzeciej mogą być narażone na wyciek lub atak hakerski, jeśli TPP nie stosuje odpowiednio wysokich standardów bezpieczeństwa.
• Ryzyko phishingu i oszustw – Mogą pojawić się nowe formy phishingu, gdzie oszuści podszywają się pod legalne TPP, próbując wyłudzić dane logowania do banku za pośrednictwem fałszywych interfejsów.
• Ryzyko nadmiernego udostępniania danych – Klient, udzielając zgody, może nie być w pełni świadomy zakresu danych, do których TPP uzyskuje dostęp, lub czasu, na jaki zgoda jest udzielana.
• Złożoność i wykluczenie cyfrowe – Dla osób mniej biegłych technologicznie, zarządzanie zgodami i korzystanie z wielu aplikacji może być skomplikowane i budzić obawy.
• Kwestie odpowiedzialności – W przypadku nieautoryzowanej transakcji lub wycieku danych, ustalenie odpowiedzialności (bank vs TPP) może być czasem bardziej skomplikowane dla klienta.

Kluczem do bezpiecznego korzystania z otwartej bankowości jest świadome zarządzanie zgodami, korzystanie wyłącznie z usług licencjonowanych i zarejestrowanych TPP oraz stosowanie podstawowych zasad cyberhigieny.

Open banking – Podsumowanie

Otwarta bankowość wzmacnia kontrolę klientów nad swoimi finansami i sposobem korzystania z usług finansowych. To klient decyduje, komu i w jakim zakresie udostępnia informacje z rachunku, a także może w każdej chwili cofnąć udzielone uprawnienia. Banki nie mogą ograniczać dostępu do swoich usług ani faworyzować wybranych dostawców TPP. Zasady współpracy oraz dostęp do API zostały ujednolicone, co zapewnia równą konkurencję na rynku i umożliwia rozwój innowacyjnych usług finansowych. W efekcie open banking jest dla klientów bardziej przejrzysty, otwarty i przyjazny.