Quishing - Czym jest i jak się przed nim chronić?

Czym jest quishing?

Quishing to oszustwo, polegające na wykorzystaniu spreparowanych kodów QR w celu wprowadzenia ofiary w błąd. Cyberprzestępcy tworzą fałszywe kody, które rzekomo prowadzą do płatności online, odbioru nagrody czy logowania do banku, a w rzeczywistości przekierowują użytkownika na podrobione strony lub instalują złośliwe oprogramowanie. Tego typu oszustwo jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ kody QR wyglądają na tyle wiarygodnie, że trudno odróżnić je od prawdziwych, co tylko zwiększa ryzyko utraty danych osobowych i pieniędzy.

Jak rozpoznać quishing?

Quishing można rozpoznać po kilku charakterystycznych sygnałach. Oszuści najczęściej przesyłają kody QR w wiadomościach e‑mail, SMS‑ach lub publikują je w mediach społecznościowych, zachęcając do szybkiego zeskanowania w celu dokonania płatności, odebrania nagrody, zalogowania się do banku czy odbioru płatnego przedmiotu w grze w zamian za przysługę. Warto zwrócić uwagę na nietypowe źródło wiadomości, brak oficjalnych oznaczeń, błędy językowe oraz podejrzane linki ukryte pod kodem QR. Jeśli kod QR prowadzi do strony wymagającej podania danych osobowych lub instalacji aplikacji, to prawdopodobnie mamy do czynienia z próbą quishingu.

Jak działa quishing?

Quishing najczęściej działa w następujący sposób:

1. Cyberprzestępcy przygotowują spreparowany kod QR, który wygląda jak prawdziwy i zachęca do zeskanowania.
2. Po zeskanowaniu kod przekierowuje użytkownika na fałszywą stronę internetową, np. podszywającą się pod bank, sklep itp.
3. Na podrobionej stronie ofiara proszona jest o podanie danych osobowych, haseł lub dokonanie płatności, co prowadzi do kradzieży informacji lub pieniędzy.
4. W niektórych przypadkach zeskanowanie kodu inicjuje pobranie złośliwego oprogramowania, które infekuje urządzenie i umożliwia dalsze ataki.

Niestety, cały proces często jest trudny do rozpoznania, ponieważ kody QR wyglądają wiarygodnie.

Kto jest najbardziej narażony na quishing?

Na quishing szczególnie narażeni mogą być użytkownicy, którzy często korzystają z kodów QR do płatności, logowania czy odbioru nagród online. Ryzyko dotyczy przede wszystkim osób, które nie weryfikują źródła kodu i skanują go bez zastanowienia, ufając wiadomościom e‑mail, SMS‑om lub postom w mediach społecznościowych czy platformach, takich jak Discord.

Jak chronić się przed quishingiem?

W ochronie przed quishingiem niezbędne jest:

1. Weryfikowanie źródła kodu QR – skanuj wyłącznie kody pochodzące z zaufanych i oficjalnych źródeł.
2. Sprawdzanie adresu URL – po zeskanowaniu kodu zawsze zwróć uwagę, czy strona jest prawdziwa i zabezpieczona (https).
3. Unikanie pochopnych działań – nie skanuj kodów QR z wiadomości e‑mail, SMS‑ów czy mediów społecznościowych, jeśli budzą wątpliwości.
4. Niepodawanie danych osobowych – jeśli kod QR prowadzi do strony proszącej o login, hasło czy dane karty, przerwij proces.
5. Korzystanie z aplikacji zabezpieczających – stosuj programy antywirusowe i aktualizuj system, aby chronić urządzenie przed złośliwym oprogramowaniem.
6. Stosowanie zasady ograniczonego zaufania – traktuj każdy nieznany kod QR jako potencjalne zagrożenie i weryfikuj jego autentyczność.

Rola instytucji finansowych i dostawców usług w ochronie przed quishingiem

Choć banki i inne instytucje finansowe nie traktują kodów QR jako głównego narzędzia w obsłudze transakcji czy komunikacji z klientami, pełnią istotną rolę w ograniczaniu skutków quishingu. Ich działania obejmują:

• Bezpieczeństwo systemów – banki dbają o wysoki poziom ochrony w bankowości internetowej i mobilnej. Nawet jeśli oszust uzyska dane logowania, dodatkowe zabezpieczenia, takie jak uwierzytelnianie dwuskładnikowe czy autoryzacja transakcji, mogą uniemożliwić kradzież środków.
• Monitoring transakcji – systemy antyfraudowe analizują operacje i są w stanie wykryć nietypowe działania, choć przy transakcjach autoryzowanych przez samą ofiarę jest to trudniejsze.
• Procedury reagowania – banki przyjmują zgłoszenia o podejrzeniu oszustwa, blokują dostęp do kont, zastrzegają karty oraz rozpatrują reklamacje dotyczące nieautoryzowanych operacji.
• Edukację klientów – wiele instytucji finansowych prowadzi kampanie informacyjne, ostrzegające przed nowymi cyberatakami (w tym quishingiem), promując zasady bezpiecznego korzystania z usług online.

Warto jednak pamiętać, że ostateczna odpowiedzialność za ostrożne skanowanie kodów QR i weryfikację stron, do których prowadzą, spoczywa przede wszystkim na użytkowniku.

Co zrobić, jeśli padniesz ofiarą quishingu?

Jeśli podejrzewasz, że zeskanowałeś spreparowany kod QR i podałeś swoje dane na fałszywej stronie, najważniejsze jest szybkie działanie. W pierwszej kolejności skontaktuj się z bankiem lub dostawcą usług płatniczych, aby zablokować dostęp do konta, zastrzec kartę i zgłosić nieautoryzowane transakcje. Następnie poinformuj policję lub instytucje zajmujące się cyberbezpieczeństwem, np. CERT Polska, które mogą pomóc w analizie incydentu. Pamiętaj, aby zabezpieczyć wszystkie dowody (wiadomości, e‑maile, zrzuty ekranu czy potwierdzenia przelewów), które mogą być potrzebne w dochodzeniu. Szybka reakcja może zwiększyć twoje szanse na ograniczenie strat i ochronę przed kolejnymi próbami oszustwa.

Gdzie zgłosić quishing?

Quishing, można zgłosić:

• do banku lub operatora płatności;
• na policję;
• do CERT Polska;
• dostawcy danej usługi lub platformie;
• administratorowi IT / działu bezpieczeństwa.

Czy można odzyskać środki utracone w wyniku quishingu?

Odzyskanie pieniędzy utraconych w wyniku quishingu może być trudne, ale w niektórych przypadkach możliwe. Kluczowe znaczenie ma szybkie zgłoszenie sprawy do banku, który może zablokować dostęp do konta, zatrzymać podejrzane transakcje lub rozpatrzyć reklamację nieautoryzowanych operacji. Warto również złożyć zawiadomienia na policji oraz zgłosić incydent do instytucji zajmujących się cyberbezpieczeństwem, aby zwiększyć szanse na ograniczenie strat oraz uchronić się przed kolejnymi próbami oszustwa.

Quishing - Podsumowanie

Quishing to coraz częściej spotykane oszustwo cyfrowe, które wykorzystuje kody QR do ukrywania fałszywych linków lub inicjowania pobierania złośliwego oprogramowania. Przestępcy bazują na prostocie skanowania i braku przejrzystości kodów, aby nakłonić użytkowników do podania danych logowania, kradzieży informacji osobowych, zainfekowania urządzenia malwarem czy nawet przejęcia kontroli nad komunikatorami w celu dokonywania dalszych wyłudzeń.

Najważniejszą zasadą ochrony jest ograniczone zaufanie wobec kodów QR pochodzących z nieznanych źródeł, a szczególnie tych umieszczonych w przestrzeni publicznej bez wyjaśnienia, przesłanych w niespodziewanych wiadomościach e‑mail lub SMS, czy publikowanych na podejrzanych stronach internetowych. Zanim zeskanujesz kod, sprawdź jego cel lub przynajmniej zweryfikuj adres URL strony, na którą prowadzi.

Jeśli podejrzewasz, że padłeś ofiarą quishingu, kluczowe jest szybkie działanie: zmiana haseł, uruchomienie programu antywirusowego oraz zgłoszenie incydentu do odpowiednich instytucji (banku, CERT Polska czy policji). Tylko natychmiastowa reakcja może ograniczyć straty i zapobiec kolejnym próbom oszustwa.